


कॉश्श्युत न कि कश्मीरियत
कॉश्श्युत क्याह गव, यि जानन खाँतर छु सानि बापथ जानु ग्वड स्यठाह ज़रूरी ज़ि कश्मीरियत कथ वनव, ति क्याज़ि अज़कल छु यि लफज़ कशीरि हंज़ि समाजी त सकाफती वरासत चि प्रजनेंच रंग्य इस्तेमाल करन यिवान युस न पोज़ ह्यकि ऑसिथ। 1980 पतय आयि यिम ज़ लफज़ बारसस। अख गव पंजॉबियत तु ब्याख गव कश्मीरियत, ति क्याजि पंजाबस मंज़ तु पत अद् कशीरि मंज पयि आतंकवादच बुनियाद सन 1980 पतय। वखतक्यव सियासतदानव खासकॅरिथ तिमव यिम पनुनिस पानस मज़हबी खातिरदारी हुंद्य अलमबरदार मानान ऑस्य, ज़ोन ज़ि पज़रस ल्योब थोप थवुन खाँतर छि यिम लफज़ मोजून तु द्वनवुन्य रियासतन हुंद खश यिवुन पथकल वसीलस अनिथ ह्यकन तिम अज़कलिस खूनी तांडवस प्यठ तुरनु त्रॉविथ तोरू टाक छु जापानुक अख इतिहासकार तु एनप्रोपालोजिस्ट । सु छु इकॉनोमिक एंड पोलिटिकल वीकली मैगज़ीनकिस अकिस शुमारस मंज लेखान ज़ि, 1947 पतु पैयि हकूमति हिंदस यमि कथि हुंज़ ज़रूरत ज़ि सु बनि मजहबी खादॉरी हंज अमल रटिथ कॉशिस्यन हुंद खॉरखाह त कशीरि। मंज़ युस तम्य तिम विज़ि फोज सूज़ तथ ह्यकि सु कॉशस्यन हंजि पननि रजामॅन्यदी हंज़ मुहर। त्रावनॉविथ। तवय व्वौन नेहरूजियन नवम्बर। 1947हस मंज नवि दिलि कांस्टिट्यूएएंट असेंबली। मंज जि “सा सब्बय व वरिय प्यढ़ छु कशीरि त भारतस सकाफती रिश्त कॉयिम त मुसलमानन हुंज अकसरियत ऑसिथ ति यौछ कॉशिस्यव भारतस।
सत्य रोज़न त कौरुख शेख अबदुल्ला संज़ि कयादच मंजय कबॉयलन हुंद मुकाबल ति।" हालांकि तमि ब्रौंह याने 12 अगस्त 1946 यैलि नेहरूजीयन दोथिमि लटि कशीरि प्यढ़ वार्धाहस मंज कांग्रेस वर्किंग कमीटी मंज़ कशीरि मुतलक पनुन रिपोर्ट पेश कौर तम्य वोन तमि सात ज़ि "कॉशिस्य छि जल्द जजबातन मंज यिवान तु सत्य छि तिम मकार ति। तिम छि विज़ि विज़ि तशुदुदस ति कॉम ह्यवान तु सियासतस मंज़ छि तिम वुनि ग्रंद वुनय। तिमन छिन पनन्य छापखानु ति किहीं त पंजाब क्यव औरदू छापखानॅव छु तिमन प्यठ पनुन असर त्रोवमुत। तिहुंज स्व छपॉय ति छन कुनि कारच आसान। कॉशस्यन प्यठ छु पंजाबकि फिरकवॉरियतुक असर ति प्योमुत।"
मतलब छु वननुक यि ज़ि बदुलवुन्य समॉजी क्यहो सियासी हालातन सत्य सत्य आयि सियासी क्यहो समॉजी कारकुनव दस्य कशीरि मुतलक विजि विज़ि नॅहजि बदलावुन त अपुजति आव मंज़ मंज़ पॅज़रातुन।
कशीरि हुंद्य बहलि पायिक शॉयिर गुलाम अहमद महजूरन ल्यूख 1939 ईसवी मंज़ हुबुल वतनी हुंद बॉथ "वलो हा बागवानो नवबहारुक शान पैदा कर" तु यि वॉथ वन्यव नेशलन कांफ्रेंसकि अखबार हमददर्दकु लूबवुन तरान। अम्य बॉतन व्वतलोव कॉशययन मंज़ कोमयतुक ऐहसास पोज मुसलिम कांफ्रेंस ऑस अमि बॉतु ब्रौंह जय स्यथ नेशलन कांफ्रेंसस मंज़ तबदील गॉमच तु शेख अबदुल्ला संज़ि कयादच मंज ओस अमि जमॉच
इंडियन नेशनल कांग्रसुक ह्युह वख यखतियार कोरमुत । सन 1940 किस पत्यमिस देंालिस कुन्युहशत त शत त पंचाह ब्रोहकुन ति रूद जम्मू कश्मीरस मंज कम्युनिस्ट व्यचार ति कुनि हदसताम हावी त दीनानाथ नोंदिम सुंदब ग्यवन ग्यवन ग्यवन अजब दिमुन रथ पनुन कनुन।"
महजूर सुंद 'इनसानियत ना रूज़ इनसान जन मंज" त औबदुल अहद आज़ाद संज़ नज़म चादर गयि लूकन मज़ बड़ आम यिम आवाज़ स नाबराबरी खलाफ। गुलाम अहमद सादिक, दीपी धर, मीर कासिम, आबदुल सतार रंजूर जोबदल कबीर, कृष्नदेव सेठी, राम प्यारा सराफ त बेयि ति वारियाह आयि ब्राहकुन त चलॉवुख स्व मुहिम यथ इनकलाबी मुहिमि हुंद नाव दिनु आव। शेख औबदुलाह ति रुद यपॉस्य हलवाला जन्ड़ हाथ हिंदू मुस्लिम सिख इतिहादक्य नॉर दिवान तु नेशनल कांफ्रेसच हकूमत रूद चलावान। जरयी इसलाहातकिस सिलसिलस मंज़ आयि काश्कारन ज़मीनी हकूक ति दिन त यिथ पॉठ्य सपुद अकलियत तबक कुनि हदस ताम पनि ऑबी जमीन निश महरूम ति तिकाज़ि तिहुंज जमीन ऑस वारियहस हदस ताम काश्त, काश्तकारद दसी करन यिवान। अथ्य सत्य सत्य आव 1950 इसवी प्यठ्य सरकारय मुलाज़मतन मंज़ अकसरियत फिरक खाँतर सतथ फीसदी त अकलियत फिरक खाँतर त्रुह फीसदी जायि मुकर करनक्य फॉसत ति निन। जुलाई 1931हस मंज़ यलि महाराजा हरीसिंगस खलाफ कशीरि मंज बगावतुक बिगुल बजव तमि विज़ि ति ओस कशीरि हुजि अकलियँच अति चि अकसरियच दस्य करन आमुत लूठमार व्यतरावुन प्योमुत युस तिमन पत बैयि अकिलटि 1947किस कबॉल्य हमलस मज़ अकिस बॅडिस पैमानस प्यठ व्यतरावुन प्यव।
खार ताहम धुत वखतक्यव तकाज़व 1940 प्यठ 1960 क्यन देहाल्यन ताम क्यन वरियन मजहबी बॉय बंदतकि दोरुक नाव यथ अस्य वखतच्य मजबूरी ति निथ हाकव तु सत्य हाकव वॉयबंदतथि मिसालश् वखतुचि अथ मजबूरी आस्य बैयि अनमानु जमिस त कशीरि मंज़ केह समॉजी त सियासी तनजीम सन्यजीददगी सान तोलान त मेनान । कशीरि मंज आस्य बलराज मधोकनि कयाच मंज श्री टीकालाल टपिलू , भी मखनलाल ऐमा , श्री अमरनाथ वैष्णवी , श्री ओमकारनाथ काक , श्री जानकीनाथ धाबी , जानकी नाथ ' जम्ययासू ' बेयि ति वारियाह , अकलियँच फिरकक्यन त मुलकी मफादन हुंज रॉछरावठ करन खॉतर 1945 ईसवी प्यन्य सरगर्म । जमिस मंज ति ऑस्य लूख कबॉल्य हमल पत तु महारोंजी हकूमत पथर प्यन पत जमिक्यन मफादन सुत्य मुलकी मफादन हुंज हफाजत करन खॉतर पं . प्रेमनाथ डोगरा संजि जेरि कयादत प्रजा परिषद तहरीकि मंज शामिल सपद्यमुत्य तु वारियाह आयि रटिथ ति । निनु 1949 ईसवी मंज़ कर जमिक्यव लूकव " अख निशान , अख प्रधान तु अख विधान " नार दिथ अख बँड ऐजिटेशन शरु तिक्याज़ि जम्मू कश्मीरस प्यठ ओस न तोतताम भारतुक आईन पूर पॉठ्य लोगू गोमुत त बैंयि ओस कशीरि कियहो जमि कोमी परचमस सुत्य सत्य हलवाला जन्ड लेंहरावुन ति जरूरी आसान । आंदोलन बड्यव त्यूत जि द्रुस मुलक आव आवरुन । जायि जायि सपुद मुलकस मंज़ सत्याग्रह त गिरिपतॉरियि ति आयि करन । डाक्टर श्यामा प्रसाद मुकरजी युस तमि सात अखिल भारतीय जनसंघुक सदर ओस आव माधवपूर कदलस प्यठ जोम अचन ब्रुहूंय गिरफ्तार करन । कशीरि हुंद कदावर समौजी कारकुन तु नेता पं . अमरनाथ वैष्णवी युस तमि सात पठानकोट ओस तु मखनलाल ऐमा ति आयि रडन । अथ्य असनाहस मंज कोर शेख औबदुल्हन कशीरि हुंद इलहाक हिंदोस्तानस सत्य मानुन निश इनकार तु राजशुमॉरी हुंद नॉर गव कशीरि मंज़ जायि जायि कनन। शेख औबदुल्लाह आव गिरिफ्तार करन त कशीरि मंज़ गयि अफरातफरी। यि कथ ति सपुज जॉहिर ज़ि जम्मू कश्मीरच अकसरियत छन इलहाक किस हकस मंज़ येलि जन ततिच्य अकलियत कशीरि हिंदुसतानुक अछ्युन हिस मानान रूज। खॉर बखशी गुलाम मुहम्मद बन्यव। रियासतनुक वज़ीरिआला तु तसुंजि पार्टी रूद नेशलन कांफ्रसय नाव। हुपॉस्य बनॉव शेख औबदुल्लाह संदि पार्टी महज़ राजशुमारी नावच पार्टी।
वनुनुक मतलब छु यि ज़ि कशीरि मंज़ युस बेइत्मिनॉनी हुंद दोर वॅरीब्बद्यन बॅदसतूर चलान रूद तथ ति वोनुख वखतकि तकाज़ मूजुबु मजहबी रवादॉरी हुंदुय दौर तु अथ्य आव पत सन 1970 ईसवी प्यढ़ कश्मीरियतुक नाव बार बार दिन। कशीरि हुंद नामवर इतिहासकार मुहम्मद इशाक खान छु वनान ज़ि तस गव कश्मीरीयतुक लफज सन 1970 ईसवी प्यतृ मंज़ मंज़ कनन।
इशाक खान छु सन 2008 ईसवी मंज़ पनुनिस अकिस इंटरव्यूहस मंज़ वनान कि “सन 1975 ईसवी पत ऑस्य कशीरि हंद्य दॉनिश्वर हना रोश्यपंजस मंज़ ज़ि यिनवॉलिस वखतस मंज कमि कुसमकिस सियासी डांचस आसि व्वतलिथ युन यथ सुत्य कॉशस्यन हुंद मुस्तकबिल जोड़न यी। तम्युक वजह ओस यि कि तमि ब्रोह ऑस कॉशिस्यन हुंद्यन जेहनन मंज यि कथ ति व्बतलिथ आमुच जि पॉकिस्तान मा करि लडायि मंज़ कशी आज़ाद। अमपोज़ सन 1971 ईसवी मंज़ बंगला देश बनुन किन्य तु शिमला महादु सबदन किन्य ओस बन्य यि सोरुय नामुमकिन। यपास्य ओस शेख औबदुल्लहन ति सन 1975 ईसवी मंज। अलहायिद् रोजनुक सोंच तरक कोरमुत तु ओस। नपी.एच.डी करनुकिस बाइबरेरी, रियासती जान लेखनु परनुक्यन कशीरि हुंद वजीरिआला वन्योमुत। अथ कथि प्यठ ऑस्य तमिस कैंह पनन्य ति गदार मानान। ताहम ऑस अख दारना यि ति जि कंचन तिमन मरकज़ी कोनुनन प्यठ मा करि रियासती ऐसम्बली बैयि अकि लटि गोर यिम 1960 ईसवी पनु जम्मू कश्मीरस प्यठ लोगू सपद्यमुत्य ऑस्य।"
खॉर यि सोरुय सपुद न कह ति। इसाक खान ओस अथ्य वखतस मंज़ पी.एच.डी करनकिस सिलसिलस मंज़ रिसर्च लाइबरेरी, रियासती कल्चरल अकादमी त बैंयि केंचन लेखन परनक्यन जायन मंज़ कशीरि हुंद्यन दॉनिश्वरन सत्य व्वथान बहान तु तिहुंज कथ बोज़ान। अकि दोह बूज अम्य यिथिसुय अकिस समनबलस मंज़ शॉयिरि कश्मीर महजूर संदिस नेचिविस निश जि " ति कन्य अस्य शेख अब्दुल्लाहन तु अस्य न पकव व्वन्य आज़ादय रूजिथ त न ह्यकि वन्य येति पॉकिस्तानुय बॅनिथ। तमिकिन्य पजि असि कुनि ति छि अलाकॉयी पार्टी थफ करन्य यथ कशीरि हुंदिस कलचरस सुत्य सेदि स्यौद स्यौद वाससतगी आसि तु स्वय गयि कश्मीरियत। यिथय कन्य ओस 23 स्यपतम्बर 1975 ईसवीकि सिरीनगर टाईम्ज़ किस ऐडिटोरियलस मंज़ कशीरि हंधन औरदू अखबारन प्यठ तिहंजि और जबान वरतावूनस प्यठ तबसर करान वनुन आमुत जि "यिमन अखबारन मंज़ छन औरदू ज़बान जान पॉठ्य वरतावन यिवान यमिकिन्य छन यि कांह बॅड कथाह अगर अथ मंज़ कश्मीरियत लबनु यी।"
अथ ऐडिटोरियलस मंज़ ओस ब्रौंह कुन 'अलाकाई रंग ति लबन यिवान तु कशीरि हुंज कोमियत वुबरावनुच तु कशीर अख मुलख तसॅवुर करनावनच चेनुवन ति ऑस अथ ऐडिटोरियलस मंज़ मूजूद।
(ब्रोंठकुन जॉरी)
अस्वीकरण :
उपरोक्त लेख में व्यक्त विचार लेखक के व्यक्तिगत विचार हैं और kashmiribhatta.in उपरोक्त लेख में व्यक्त विचारों के लिए किसी भी तरह से जिम्मेदार नहीं है। लेख इसके संबंधित स्वामी या स्वामियों का है और यह साइट इस पर किसी अधिकार का दावा नहीं करती है।कॉपीराइट अधिनियम 1976 की धारा 107 के तहत कॉपीराइट अस्वीकरणए आलोचनाए टिप्पणीए समाचार रिपोर्टिंग, शिक्षण, छात्रवृत्ति, शिक्षा और अनुसंधान जैसे उद्देश्यों के लिए "उचित उपयोग" किया जा सकता है। उचित उपयोग कॉपीराइट क़ानून द्वारा अनुमत उपयोग है जो अन्यथा उल्लंघनकारी हो सकता है।
साभार:- बालकृष्ण सन्यासी एंव कॉशुर समाचार सितम्बर ,2018