


कॉशिर्य बटट छि वन्य कॉशिर्य ज़बान मॅशरावान
कुन्यि ति सॅमाजस मंज़ छि अमि सॅमाजिकि ज़बॉन्य बड़ अहमियत आसान । अकिस समाजस मंज़ छि पनॅन्य ज़बान अख खास पहचान आसान । यि ज़बान छि समाज-क्यन सारिनिय बॉचन अकिस मज़बूत रज़ि मंज़ गड़ित थवान । अगर नु यि मादुरि ज़बान बहाल रोज़ि, मुमकिन छु कि जल्दय गछि यिथिस समाजस छल छाँगर। असि कॉशिर्यन ति छि पनिन्य कॉशिर्य ज़बान । वलिव बुछिव अॅस्य कोताह छि अथ प्रछान । अजकल छि काशिर्यन गरन मंज़ सिरिफ गरिक्य बु गय यत्य प्रथ विज़ि कॉशिर्य ज़बान इस्तेमाल करान । बेयन गरन मंज़ ति छि बु गय यात्य पान न्य कॉशिर्य पॉठ्य कथ बाथ करान। मगर योताम सान्यन शुरेन हुँद सवाल छु, तिम छि प्रथ विज़ि पनुन्यि गरि या बेयन गरन मंज़, कीवल हिंदी या अंग्रीज़ी बोलान । सवाल छु वोथान कि सान्य शुरि क्याज़ि छि नु, कम से कम पनुनि गरि कॉशिर्य ज़बान इस्तेमाल करान । अथ मंज़ छु न कांह शक कि सान्यॆन शुरैन छि अमूमन कॉशिर्य ज़बान फिकिरि तरान मगर यि ज़बान बोलनु खाँतिर छिन् तिम जांह ति कूशिश कान। न छि पनन्यन बुज़र्गन सुत्य न पानुवन्य, कुन्यि ति विज़ि पनिन्य मादुरि ज़बान बोलान । अम्युम वजह छु साफ । माईग्रेशन पत् छि सान्य शुरि, कशीरि न्यबर, तिमन स्कूलन मंज़ परान, यति जन तिहिंद्य चाट-बॅच तु मास्टर ति छि पॉरिम आसान । अमि किन्य छु तिमन स्कूलन मंज़, कीवल हिंदी या अंग्रीज़ी बोलुन प्येवान । येलि सान्यन शुरेन छै स्कूलस कलासस मंज़ हिंदी या अंग्रीज़ी मंजुय प्रथ विज़ि कथ बाथ प्येवान करिन्य, यिम शुर्य छि यिमन ज़बानन हिंद्य ऑदी गछान । अवय छिन गरन मंज़ ति यिम कॉशुर बोलान । अमि सत्य छु साफ ज़ॉहिर गछान, कि सॉन्य शुर्य छिन यिमव हालातव खातर, पूर पॉठय ज़िम्मवार । यिम जन बाकय समाज छि मुलकस मंज़, मसलन पंजाब्य, गुजरॉत्य, मरॉठ्य, मा वॉड़य, कन्नड़, तमिल, तेलगू, बंगाल्य, आसॉम्य वगैरह, तिमन समाजन मंज़ छि शुरेन हिंदय बुजर्ग, लोकचार प्यठय, तिमन गरि तु परि, पनिन्य पनिन्य मादुरि ज़बान बोलनस प्यठ स्येठाह ज़ोर दिवान। मगर, बदनसीबी सुत्य, छि नु कॉशिर्य बुज़र्ग, पनन्यन शुर्येन, कम से कम, पनुन्यि गरि, कॉशिर्य पाठ्य कथ बाथ करनस प्यठ ज़ोर दिवान । उल्ट छु यि आमुत बुछ्न कि कॉशिर्य बट्टन्यि छि पनन्यनेन शर्येन, बियन थी हिंदी या अंग्रीजी बोलुनु खातर आमाद करान । येलि कांसि कॉशिर्य माजि हुँद अख लकुट शुर छु फटाफट अंग्रीज़ी मंज़ बोलान, माजि हंज़ वॉलिंज छि फूलान । तिमन छु बासान ज़ि अमि सत्य गच्छन तिहिंद यार-दोस्त तु अॅशनाव बड़ मुतासिर । अकि हिसाब छु यि, अकि किसमुक 'फैशन' बन्योमुत । माइग्रेशन ब्रोंह ऑस्य कशीरि मंज़, अमि हिसाब हालात स्येठाह जान । सान्यन कॉशिर्यन शु न ऑस्य अंदय अंदय सिरिफ कॉशिर्य नफरी मेलान । स्कूलन मंज़ चाटु बुचि तु मास्टर, हमसायि, यार बरादरी, दुकानदार तु अॅशनाव ऑस्य सॉरी कॉशिर्य आसान। अब मूजुब ओस तिमन दोहन, सान्यन बच्चन सुबह प्यट शाम ताम, गरि तु परि, सिरिफ कोशुर बोलुन आसान । यिम ऑस्य लोकचारय ज़बर कोशुर बोलनस मंज़, महारत हॉसिल करान । कालेजन मंज़ ऑस्य यिमन, सिख पंजाब्य तु बाज़े लद्दाख्य लड़क मेलान, तेली ऑस्य तिम हिंदी बोलान मगर माईग्रेशन पतु गयि तिम सारिनय सत्य हिंदी इस्तेमाल करन खाँतर मजबूर । तिमन दोहन यिम शुर्य लोकुटय ऑस्य, तिमव हेछ नु पॅनिन्य मादरे ज़बान खास केंह । वार वार मॅशरोव यिमव कोशुर बोलुन पूर पॉठ्य । गरि ति ह्योतुख वन्य हिंदी या अंग्रीज़ी बोलुन । बोड़ गछिथ हरगाह कांह कोशुर शुर छु, कॉशिर्य समाज न्येबर खांदर करान, तेलि छु नु कोशुर बोलनुक सवालय पॉड सपदान । तेलि ति छि यिम कीवल हिंदी या अंग्रीज़ी पॉठ्य कथ बाथ करान । वोन्य छु सवाल वोथान कि यिमन हालातन मंज़ क्याह पज़ि असि कॉशिर्य बटन कॅरून ? अस्य हेव यिथ हालात बदलाविथ ? योताम ज़न सॉन्यिस समाजस मंज़, बिसियार समाजी तंजीमन हुँद सवाल छु, तिम छि सिरिफ पनुन्यन जलसन मंज़, धार्मिक समॉजी या सियासी मसलन प्यठ बैठक करान। मगर कांह ति यिछ तंजीम छन् पनन्यि मादरि ज़बान्यि वेस्तार दिनस प्यठ केंह ठोस कदम तुलान । नजीत छु सपदान जि कॉशिर्य ज़बान छि वार वार खत्म गछान । अलबत, केंह तंजीम (मसलन जे.एंड.के. विचार मंच) छि कोशुर बोलनस प्यठ, अख सालान जलस करान तु तथ जलसस मंज़ कॉशिर्य शर्येन, मुकाबलस मंज़ शरकत करनावान । यिम मुकाबल छि कॉशिर्य पाठ्य, कांह ति नज़म, कहॉनी या लेख बोजनावनद्य मूजिब आसान । यिम अथ मुकाबलस मंज़ गोड़निच्य, दोयिम या त्रेयिम जाय छि हॉसिल करान, तिमन छु अख 112 सन्नद तु नकदी ति यनाम दिनु यिवान । यिथ्यीमुकाबल पजन तिमन, सान्यन नौ जवानन हिंदीख तर ति, प्रथ वरिय करनाविन्य । अथ मुकाबलस मंज़ गछि यिमन सन्नुद तु थोदुय पहान यनाम आसुन । बियि पज़ि यिमन तंजीमन, जलसँज सॉरी कार्वायी सिरिफ कॉशिरिस मंज़ चलाविन्य । ब्याख स्येठाह जान तरीक छु कि केंचन नवजवानव पजन केंह शानदार कॉशिर्य बॉथ जमा करिन्य तु इंटरनेटस प्यठ जॉरी करिन्य । मसलन 'वट्स अप', 'फेसबुक' वगैरह । बदनसीबी सान छुनु कॉशिर्य ज़बानि पनुन 'सिक्रिप्ट' केंह ति। यि छि या देवनागरी या उर्दू या अंग्रीज़ लफज़न मंज़ लेखन यिवान। यि छि कॉशिर्य ज़बान फॅलावनस मंज़ अख ज़बरदस्त दिक्कत । असि पड़ि याद करून 'मिशन कश्मीर' फिल्मी हुंद नादिम सॉबुन सु बॉथ- “बोंबरो बोंबरो शामु रंग बोंबरो' । यि बॉथ गव त्यूत मकबूल कि यिम नु कॉशिर्य ऑस्य, तिम ति आस्य यि बॉथ वति वति ग्येवान । नॉदिम सॉबर्षन्य आत्मायि आसि, तिमन दोहन ज़बरदस्त शांति मीजुमिच । युथ छु ताकत आसान, टी.वी. तु फिल्म मीड़िया वाल्येन । यि लिखॉर्य छु यछान कि यिथी कदम गछन सान्यन बटु संगठनन तुलिन्य येमि सत्य केह बॉथ गछन मकबूल तु सॉन्य नौजवान हेछन, यिम बॉथ ग्येवि ग्येवि, पनिन्य मादुरि ज़बान । अथ प्यठ ति गछि, प्रथ वरियु ग्येवन मुकाबल थवन युन, तु यिम जवान, बेहतरीन बॉथ ग्येवन, तिमन ति गछि यनाम तु सन्नद दिनु यिन्य । सॉन्य कॉशिर्य जवान गछन बियिस अकिस मुकाबलस मंज़ शरकत करन खाँतिर आमाद करिन्य । तिमन पज़ि कॉशिर्य स्टेजस प्यठ बोजनाविन्य । यिम लेख या बॉथ हेकन तिम, हिंदी या अंग्रीज़ी स्क्रिप्ट मंज़ लीखिथ । नॉमी गिरामी जज गछन बेहतरीन लेख या बॉथ चारिन्य । यिमन ति गछि सन्नद तु नकद यनामु दिनु युन । अमि अलाव गर्छन यिम लेख या बॉथ, समाज क्यन रिसालन (मसलन 'कोशुर समाचार', 'वाख' वगैरह) मंज़, तिहिन्दि फोटू सान छापन युन । यि ति छु आमुत वुछन् कि सान्य नौजवान छि पानु न्य ग्रुप बनावान, तु लगातार अख अकिस सत्य इंटरनेटस प्यठ रॉबुत थवान । यिथ्यन जवानन पज़ि ओर योर पनन्यि शेछि, सिरिफ कॉशिर्य ज़बानि मंज़ सोजिन्य । स्क्रिप्ट चाहे देवनागरी, चाहे अंग्रीजी इस्तेमाल करिन्य । अमि सत्य हेछन तिम कॉशिर्य ज़बान । तिक्याजि केंह जवान छि ज़बर कोशुर जानान । यि केह थोड़ा सा कसल ऑस रुजुमॅच, सो कॅड अंतरजातीय खांदरव । यिमव सत्य पेयि कॉशिर्य ज़बानि नबु त्रठ। लेहज़ा पज़ि असि यिथ्य खान्दर कम करन खातिर अख ज़बरदस्त मुहिम चलविन्य । केंह कॉशिर्य शुर्य छि सवाल करान कि तिमन क्याह फायद यी, यि जहमत तुलन सत्य । तिमन गछि वनुन ज़ि वोपर लूकन थी कांह ति राजदार कथ करन विज़ि छि कोशुर बड़ बकार यिवान । अगर न कॉशिर्य ज़बान बचावन खातर केंह ठोस कदम यिन जल्द अज़-जल्द तुलन, तेलि छु पक्क कि कॉशिर्य ज़बानि हुँद वजूद गछि वार वार खत्म । सुत्यी गछन कॉशिर्य रस्म, रिवाज, तहज़ीब, तमददुन, तवारीख तु कोशुर बटु कौम ति खत्म
डिस्क्लेमर:
ऊपर दिए गए आर्टिकल में बताए गए विचार लेखक के अपने विचार हैं और kashmiribhatta.in किसी भी तरह से ऊपर दिए गए आर्टिकल में बताए गए विचारों के लिए ज़िम्मेदार नहीं है। आर्टिकल उसके मालिक या मालिकों का है और यह साइट इस पर कोई अधिकार नहीं रखती है। कॉपीराइट एक्ट 1976 के सेक्शन 107 के तहत कॉपीराइट डिस्क्लेमर, आलोचना, कमेंट, न्यूज़ रिपोर्टिंग, टीचिंग, स्कॉलरशिप, एजुकेशन और रिसर्च जैसे मकसदों के लिए "फेयर यूज़" की इजाज़त देता है। फेयर यूज़ कॉपीराइट कानून द्वारा इजाज़त दिया गया ऐसा इस्तेमाल है जो वरना उल्लंघन कर सकता है।
साभारः कन्हैया लंगर "कोशुर समाचार" - 2025, अगस्त